Jestem mamą. Czy nadal jestem kobietą? O odnajdywaniu siebie po rozwodzie

Pusty fotel fryzjerski przed lustrem w ciepłym świetle.

Na moim fotelu fryzjerskim siedziało wiele kobiet po rozwodzie. Jedne opowiadały, jak dzielą z byłym mężem opiekę nad dziećmi. Inne mówiły, że zanim usiadły u mnie na godzinę, musiały poukładać pół dnia kilku osobom. Kiedy słucham tych historii, wraca do mnie jedno pytanie. W szkole jesteś mamą Asi, na urodzinach u kolegi mamą Franka. A kiedy ostatnio ktoś zapytał, na co ty masz ochotę?

Piszę o historiach, które znam z salonu i z życia. Zbieram je w jedną opowieść, bo interesuje mnie to, co przeżywa kobieta. To, co tu przeczytasz, nie jest biografią jednej klientki.

Po rozwodzie kończy się małżeństwo, ale jeśli macie dzieci, wciąż jest przed wami sporo wspólnego życia. W wielu znanych mi domach dzieci mieszkają na co dzień z mamą, a z tatą spędzają co drugi weekend. Mama chce im wynagrodzić rozwód. Daje swój czas, angażuje się we wszystko, co dla nich ważne. I czasem dopiero po latach zauważa, że potrafi powiedzieć, czego potrzebuje każde z dzieci, a gdy ma powiedzieć coś o sobie, musi się chwilę zastanowić.

Może znasz taki dzień. Śniadaniówki szykujesz wieczorem, bo rano każde z was wychodzi o innej porze. Kawa, szybkie śniadanie, dzieci do szkoły, ty do pracy. W pracy trzy telefony od dzieci. Trzy to jeszcze dobry wynik. Dwa o BLIK-a. Po pracy zakupy, obiad, nauka do sprawdzianu. Jeszcze doświadczenie do szkoły i lista rzeczy na plastykę. Wieczorem sprawdzasz, czy wszystko spakowane. Wreszcie chcesz wejść do wanny i już słyszysz, że ktoś czegoś nie może znaleźć.

W weekend chciałabyś zabrać dzieci do kina, ale są też urodziny koleżanki, prezent do kupienia i wymarzona nocowanka u was. Skoro Halloween, to pieczesz ciastka duszki, kupujesz pająki i rozwieszasz ozdobne pajęczyny. Na urodziny dziecka dwa torty, bo jedna impreza dla znajomych, druga dla rodziny. A potem przychodzi osiemnastka i myślisz sobie, że te ciastka duszki to jeszcze był luz.

Znam historię mamy, która na osiemnastkę córki wynajęła salę. Kupiła ozdoby, napoje, a jedzenie zrobiła sama, bo tak już ma. Jak może sobie jeszcze dołożyć pracy, to sobie dołoży. Pomogła jej własna mama. Gdy zabrakło czasu na przewiezienie wszystkiego na salę, włączyli się przyjaciele córki. Tata pojechał z solenizantką po tort. Zaliczka była już wpłacona. Przy odbiorze zabrakło 80 złotych. I wśród tych wszystkich przygotowań u mamy znów zadzwonił telefon. Córka prosiła o BLIK-a.

Na osiemnastkę mama chciała dać córce coś, co zostanie z nią na lata. Pomyślała, że ze swojej obrączki i pierścionka zaręczynowego mogłaby zrobić dla niej nowy pierścionek.

O odzyskanie biżuterii starała się przez miesiąc. Tata mówił córce, żeby nie oddawała pierścionka, bo był drogi, a w środku jest diament. Córka wierzyła, że trzyma w ręku coś wyjątkowego. W końcu przekonał ją argument mamy, że stary pierścionek może jej jeszcze przynieść nieszczęście. U złotnika okazało się, że ten diament to cyrkonia. Złotnik zaproponował, że odda kamień, bo nawet nie opłaca się osadzać go w nowym pierścionku. A pierwsza myśl mamy? „Jak to? Czy jego wtedy oszukali?”. W tej historii jest miejsce i na zmęczenie, i na śmiech.

Po osiemnastce przychodzą studniówka, sukienka, matura. A między wielkimi okazjami trzeba poszukać korepetycji, dopilnować opinii do szkoły, zawieźć dziecko na terapię, pójść na zebranie. Gdy opieka jest podzielona nierówno, każda z tych rzeczy oznacza dla jednej osoby zmianę planów. Często planów w pracy, choć przecież oboje rodzice pracują.

Na początku jeszcze pytasz, czy tata zawiezie córkę. Nie ma czasu. Czy pójdzie z nią do lekarza? Musi być w pracy. Może tym razem pójdzie na zebranie? Za późno mu mówisz, ma już plany. Więc o opiekę w przerwie świątecznej pytasz dwa miesiące wcześniej. Mijają dwa tygodnie, a na SMS wciąż nie ma odpowiedzi.

Z czasem przestajesz pytać. Znam i taką sytuację: dziecko jest chore, leki i inhalator spakowane, ale weekend u taty odpada, bo tata boi się zarazić, a musi pracować. Więc to mama odwołuje swoją pracę. Pilny projekt kończy nocą. W dzień chore dziecko chce, żeby przy nim posiedziała. A kiedy jest szansa na awans, zanim zdąży się ucieszyć, już liczy, ile dodatkowych godzin musiałaby znaleźć. Tak wygląda koszt opieki, którego nie widać na żadnym przelewie.

Na fotelu wraca też temat pieniędzy. Kto dołoży do kolonii? Kto kupi kurtkę, kiedy przychodzi zima, a dziecko z zeszłorocznej wyrosło? Znam historie dzieci, które słyszą od taty, że przelewa mamie alimenty, więc po zakupy mają iść do niej. W innej historii siedemnastoletnie dziecko dostało od taty tabelę z podliczonymi BLIK-ami za cały miesiąc. Miało zobaczyć, ile dostało poza alimentami. Bywa też, że koszt wyjazdu albo nowych ubrań jedno z rodziców uznaje za zwykłą potrzebę, a drugie za wymysł matki. Alimenty zasługują na osobny tekst. Tutaj interesuje mnie również to, kto w ogóle zauważył, że kurtka jest za mała, i znalazł czas, żeby z dzieckiem pojechać po nową.

Znam też historie, których chciałabym słyszeć więcej. Po rozwodzie rodzice mieszkają blisko siebie. Dziecko spędza tydzień z mamą, tydzień z tatą. Oboje wiedzą, z czego jest sprawdzian. Oboje siadają z dzieckiem do nauki i dzielą się wydatkami. W moim salonie rzadziej słyszę o takim podziale. To mówi coś o doświadczeniach kobiet, z którymi rozmawiam. Żeby powiedzieć, ile rodzin w Polsce tak żyje, trzeba byłoby zajrzeć do znacznie większej liczby domów.

Codzienność z mamą. Droga do szkoły, zakupy, pediatra, sprzątanie, lekcje i wspólna praca plastyczna.
Weekend z tatą. Gra na komputerze, telefon, kino, galeria handlowa i odwiedziny u dziadków.

A co te dwa weekendy w miesiącu znaczą dla dziecka? W przeglądzie 52 badań nad ojcami, którzy mieszkali osobno, bliska więź z tatą i wspólne zajęcia wiązały się z lepszym funkcjonowaniem dzieci. Sama liczba spotkań mówiła o tym niewiele. Myślę o zwykłym wtorku, kiedy córka boi się sprawdzianu. Tata pomaga jej przez telefon powtórzyć materiał, a w środę sam dzwoni zapytać, jak poszło. Może dla niej najważniejszy będzie właśnie ten drugi telefon. Pamiętał. Badanie Kari Adamsons i Sary K. Johnson

Dlaczego po rozstaniu część ojców stopniowo znika z codzienności swoich dzieci? Jedna z odpowiedzi sięga czasów, gdy rodzina mieszkała razem. W brytyjskim badaniu ponad dwóch tysięcy ojców ci, którzy wcześniej bardziej angażowali się w opiekę, zwykle częściej widywali dzieci po rozstaniu. Ta zależność była jednak niewielka. Z czasem spotkania stawały się rzadsze nawet wśród wcześniej zaangażowanych ojców. Kiedy się razem mieszka, o sprawdzianie można usłyszeć mimochodem, przy kolacji. Z drugiego domu trzeba już samemu zadzwonić. Badanie Tiny Haux i Lucindy Platt

Znaczenie ma też to, co dzieje się między dorosłymi. W badaniu śledzącym losy dzieci po rozwodzie rodziców lepiej w późniejszych latach radziły sobie osoby, które jako nastolatki miały wsparcie ojca i rzadziej doświadczały konfliktu rodziców. Wracam myślami do tej tabeli z BLIK-ami. Co siedemnastolatka ma zrobić z takim podsumowaniem? Odpisać tacie, że wszystko się zgadza? Pokazać je mamie? Chciałabym, żeby mogła po prostu podziękować za zakupy, a rozliczenia zostawić dorosłym. Badanie Kathryn Modecki i współpracowników

Rozwodzisz się z kobietą, nie z dziećmi. Dla mnie to zdanie nabiera sensu, kiedy po wizycie u lekarza tata sam pamięta, którego dnia odebrać wyniki. Córka wie, że może zadzwonić prosto do niego. Mama może tego dnia zająć się czymś swoim, bo ktoś, kto kocha ich dziecko tak samo jak ona, pamięta o nim również w zwykły wtorek.

A jak wygląda wolny weekend mamy? Jeśli terminy są ustalone, przynajmniej wiesz, na kiedy możesz coś zaplanować. Bez tego czekasz, czy drugiemu rodzicowi będzie pasowało. Chciałabyś pójść na randkę, ale córka potrzebuje pomocy przed sprawdzianem. Chciałabyś wyjść do teatru, ale akurat ma lekarza. A kiedy wreszcie przychodzi weekend u taty, padasz. Chcesz posiedzieć w ciszy. Tyle rzeczy pamiętałaś za wszystkich przez cały tydzień, że trudno ci tak po prostu usiąść. Nadrabiasz pracę, robisz porządki. Może jeszcze wyjdziesz z przyjaciółką do kina. Jeśli po zakupie zimowych butów zostało na bilet. I jeśli masz jeszcze siłę.

Kobieta patrzy na swoje odbicie. Co widzisz? Mamę czy kobietę?

Czasem to własne dziecko mówi ci: „Mamo, wyjdź. Mamo, jedź na urodziny do koleżanki”. A ty naprawdę masz ochotę pojechać i jednocześnie czujesz, że powinnaś zostać. Bycie mamą od tak dawna stawiasz na pierwszym miejscu, że nawet kiedy dziecko ci kibicuje, sama wciąż pytasz siebie, czy możesz.

Ja tak miałam. Czułam, że dzieci mają tylko mnie. Bałam się, że robię za mało, że jestem złą mamą. Bałam się też, że każde moje potknięcie zostanie wykorzystane przeciwko mnie. Doszło do tego, że robiłam zdjęcia tego, co było w lodówce, i posiłków, które przygotowywałam dzieciom. Chciałam mieć do czego sięgnąć, gdybym znów musiała tłumaczyć, czy miały co jeść.

Kiedy chciałam iść na urodziny do koleżanki, obok zwykłego „mam ochotę pójść” od razu pojawiała się myśl: „A jeśli znowu usłyszę, że zostawiam dzieci?”. Nawet kiedy dziecko mówiło „jedź”, ten strach zostawał ze mną.

W końcu poszłam. Tęskniłam za dziećmi i miałam wyrzuty sumienia. Tak źle się tam czułam, że po półtorej godziny wróciłam do domu.

O podobnym lęku opowiadały kobiety, które wzięły udział w norweskim badaniu. W rozmowach z ośmioma matkami, które doświadczyły przemocy w związku, wracał temat zarzutów stawianych im przez byłych partnerów już po rozstaniu. Z relacji uczestniczek wynikało, że kiedy raz po raz ktoś podważał to, jak opiekują się dziećmi, im samym coraz trudniej było ufać własnym decyzjom. Artykuł w „Nordic Social Work Research” (po angielsku)

Jeśli znasz to wahanie, zanim odpiszesz koleżance, daj sobie chwilę. Zapytaj siebie: „Czego moje dziecko potrzebuje ode mnie dziś wieczorem? A czego ja dziś potrzebuję?”. Może trzeba jeszcze ustalić, kto zostanie w domu. A może wszystko jest już ustalone i możesz odpisać „będę”, nawet jeśli wciąż czujesz odrobinę niepokoju.

Dzieci też uczą się tej zmiany. Dotąd kino oznaczało, że idziecie razem na bajkę. Teraz mama chce pójść z koleżanką na film, który sama wybrała. Czasem dziecko się złości, czasem jest zazdrosne, a czasem właśnie ono pierwsze podpowiada mamie, żeby wyszła. Ty też potrzebujesz czasu, żeby umówić się na wieczór i potem spędzić go z przyjemnością, bez układania w głowie listy rzeczy, które mogłabyś w tym czasie zrobić dla domu.

Małymi krokami, tiptopkami, robisz trochę miejsca dla siebie. Może raz w tygodniu pójdziesz na jogę, pilates, siłownię albo tańce. Może dziś chcesz tylko spokojnie dokończyć kąpiel. Uczysz się powiedzieć: „Halo, ja też jestem ważna”. I zostawić coś na jutro.

Słoik małych rzeczy dla siebie

Dłoń wkłada do słoika kartkę z pomysłem na chwilę dla siebie.

A gdyby ktoś dziś przejął od ciebie wszystkie obowiązki na godzinę, wiedziałabyś od razu, na co masz ochotę? Może najpierw przyszłoby ci do głowy, że wreszcie zdążysz zrobić zakupy. Jeśli tak, spróbuj zacząć od czegoś mniejszego. Przypomnij sobie ostatnią chwilę, kiedy pomyślałaś: „Ale mi tego brakowało”. Co wtedy robiłaś? Z kim byłaś? A może właśnie byłaś sama?

Weź zwykły słoik i trzy skrawki papieru. Na pierwszym napisz coś, za czym tęsknisz. Na drugim coś, czego chciałabyś spróbować teraz, nawet jeśli dawniej wcale cię to nie interesowało. Trzeci zostaw na drobną przyjemność, na którą masz ochotę nawet po długim dniu. U jednej kobiety będzie to „pójść potańczyć”, u innej „zadzwonić do przyjaciółki i dokończyć rozmowę”, a u jeszcze innej „puścić w kuchni tę jedną piosenkę tak głośno, jak lubię”. Ciekawe, co znalazłoby się na twoich kartkach.

Wybierz jedną i zastanów się, gdzie zmieści się w twoim tygodniu. Może tak: „W środę, kiedy córka będzie na angielskim, zadzwonię do przyjaciółki”. A jeśli na kartce są urodziny koleżanki, może potrzebujesz najpierw ustalić, kto tego wieczoru zajmie się dziećmi. To też część odpowiedzi na pytanie, czego ci potrzeba. Czasem wiesz dokładnie, co chcesz zrobić. Brakuje ci kogoś, kto przejmie kolację i będzie pamiętał, że po niej trzeba jeszcze spakować plecak.

Po tygodniu zajrzyj do słoika. Jeśli udało ci się zrobić tę jedną rzecz, zapytaj siebie: „Czy chcę to powtórzyć?”. Jeśli wieczór znowu potoczył się inaczej, kartka może poczekać. A może już samo pisanie cię zaskoczyło? Może od lat powtarzasz, że powinnaś wrócić na siłownię, a kiedy nikt nie podpowiada ci odpowiedzi, na kartce piszesz „tańczyć”.

Bywa ciężko. A potem słyszysz z pokoju „Mamo, chodź, coś ci pokażę”, siadasz obok i po chwili śmiejecie się tak, że aż boli brzuch. Dzieci potrafią dać nam mnóstwo siły. Czasem to właśnie od córki słyszysz „Mamo, jedź, przecież lubisz te spotkania”. Ona może cię zachęcić, ale to ty znasz swój tydzień i wiesz, za czym tęsknisz. Dla mnie szukanie balansu zaczyna się od pytania: co mogę dziś poukładać tak, żeby starczyło czasu także na moje życie?

Jeśli od dawna chcesz pójść na tańce, a zajęcia wypadają w porze kolacji, samo wpisanie ich do kalendarza niewiele zmieni. Może uda się ustalić z tatą dzieci jeden stały wieczór. Może zaprzyjaźniona mama też chciałaby gdzieś wyjść i możecie na zmianę zajmować się dziećmi. A jeśli w tym tygodniu cała opieka jest na tobie, spójrz, co możesz sobie odjąć. Wczorajsza zupa wystarczy na dzisiaj. Odzyskane pół godziny możesz spędzić tak, jak podpowiada ci kartka ze słoika.

Moja checklista na ten tydzień

Życie matki po rozwodzie bywa męczące. Wierzę, że z czasem możesz ułożyć je po swojemu i odnaleźć tę kobietę, za którą tęsknisz. A dzieci? Widzą więcej, niż nam się wydaje. Może kiedyś po swojemu ocenią zaangażowanie każdego z rodziców. Już dziś czują, na kogo mogą liczyć.

A jak to wygląda u ciebie? Kto pamięta o zebraniu? Kto odwołuje pracę, kiedy dziecko choruje? Kto może powiedzieć „w piątek idę na urodziny”, a kto, zanim odpowie na zaproszenie, musi uzgodnić cały wieczór? Kiedy myślisz o takim zwykłym tygodniu, ile obowiązków przypada mamie, a ile tacie? Co sądzisz o tych proporcjach? Jeśli chcesz, opowiedz o swoim doświadczeniu.

Każda historia jest inna i każda zasługuje na uwagę. A przede wszystkim każda mama zasługuje na to, żeby czuć się kobietą i zadbać o siebie tu i teraz. Więc śmiało, małymi krokami w stronę kobiecości.

Wróć do wszystkich wpisów